Ortadoğu yine kaynıyor. Sosyal medyada “ABD İran’ı vuruyor”, “Operasyon ertelendi”, “Hamaney bulunamadı” gibi başlıklar dolaşıyor. Amerikan askeri yığınağı bölgeye doğru kaydırılıyor. Uçak gemileri, bombardıman uçakları, lojistik hatlar…
Peki soru şu:
Bu bir büyük savaşın habercisi mi?
Yoksa kontrollü bir tehdit siyaseti mi?
Ben meseleye hamasi reflekslerle değil, stratejik parametrelerle bakılması gerektiğini düşünüyorum.
Askeri Yığınak Şov İçin Yapılmaz
Önce şunu netleştirelim:
Amerika’nın son dönemde yaptığı askeri konuşlanma sıradan bir gözdağı değil.
2003 Irak işgalinden bu yana ABD’nin Ortadoğu’daki en büyük askeri yoğunlaşmasından söz ediyoruz. Vurucu gücün ciddi bir kısmı Hürmüz Boğazı ve çevresinde konumlanmış durumda. Bu tür yığınaklar yalnızca psikolojik harp için yapılmaz. Uzun vadeli stratejik planın parçasıdır.
Ancak bu, “yarın sabah savaş başlar” demek değildir.
ABD’nin İran’dan Asıl Talebi Ne?
Kamuoyuna yansıyan başlık “nükleer program”.
Ama mesele bundan ibaret değil.
ABD’nin İran’dan dört temel talebi olduğu görülüyor:
- Uranyum zenginleştirmenin sıfırlanması
- Balistik füze menzilinin 300 km ile sınırlandırılması
- Bölgedeki vekil güçlere desteğin kesilmesi
- Enerji sahalarının Amerikan şirketlerine açılması
Bunlardan en kritik olanı balistik füze meselesidir.
Çünkü İran’ın caydırıcılığı hava savunma sistemine değil, balistik füzelere dayanıyor. 1.6 milyon km²’lik bir coğrafyayı hava savunma şemsiyesiyle korumak mümkün değil. İran, kırk yıldır bu açığını füze yatırımıyla kapattı.
300 km sınırı demek, İran’ın İsrail’e erişiminin fiilen ortadan kalkması demektir. Bu da caydırıcılığın bitmesi anlamına gelir.
Bu talep, teknik değil varoluşsal bir taleptir.
Gerçek Soru: ABD Savaşa Hazır mı?
Ben meseleye beş parametre üzerinden bakıyorum:
1) Amerikan kamuoyu hazır mı?
Trump yönetimi “yeni savaş istemiyoruz” söylemiyle geldi. Amerikan halkı uzun süreli bir Ortadoğu savaşına ne kadar razı?
2) İran içinde rejimi sarsacak bir zemin var mı?
Ayrılıkçı gruplar var ama kitlesel bir iç çözülme görüntüsü yok.
3) Bölge ülkeleri ne istiyor?
Türkiye dahil hiçbir bölge ülkesi İran’ın tamamen dağılmasını istemez. Çünkü 90 milyonluk bir ülkenin çöküşü jeopolitik kaos üretir.
4) Rusya ve Çin ne yapar?
İran’dan sonra sıranın kendilerine gelebileceğinin farkındalar. Bu nedenle sessiz kalmaları beklenmez.
5) İsrail uzun süreli füze yağmuruna hazır mı?
10 milyonluk bir ülkenin haftalarca sığınaklarda yaşaması ekonomik ve siyasi kriz üretir.
Bu beş parametrenin hiçbirinde ABD’nin mutlak konfor alanı yok.
Bu nedenle Washington’da tereddüt var.
İran Amerikan Uçak Gemisini Vurabilir mi?
Askeri olarak evet, mümkün.
Ama mesele vurup vuramamak değil; sonrasında ne olacağıdır.
Bu tür çatışmalarda “ikinci vuruş” dengesi vardır. Eğer İran doğrudan Amerikan unsurlarını hedef alırsa, sonrasında İran’da taş üstünde taş kalmama ihtimali de masadadır.
İran 47 yıldır krizleri fevri değil, hesaplı yönetiyor. Bu yüzden ani ve bodoslama bir adım ihtimalini düşük görüyorum.
Türkiye Bu Denklemde Nerede?
Asıl sorulması gereken soru budur.
Türkiye bir NATO üyesi. Ekonomi politiği, askeri envanteri ve ittifak yapısı Batı sistemiyle entegre. Bu gerçek görmezden gelinerek sağlıklı analiz yapılamaz.
Toplumda İran’a yönelik sempati olabilir. “Komşu ülke vurulmasın” duygusu güçlü olabilir. Ancak devletlerin karar mekanizması duygu üzerinden değil, ittifak mimarisi üzerinden çalışır.
Ayrıca enerji meselesi bunu açıkça gösteriyor:
Bir dönem petrolümüzün önemli kısmını İran’dan alıyorduk. Bugün fiilen sıfır. Yani 400–500 km sınırımız olan bir ülkeden bir damla petrol alamıyoruz. Bu, bölgesel gerçeklikten çok küresel sistem baskısını gösterir.
Dolayısıyla Türkiye’nin manevra alanı sınırsız değil.
Savaş mı Geliyor?
Ben kısa vadede topyekûn kara işgali beklemiyorum.
Ama kontrollü, dalgalar halinde ilerleyen, yoğun hava saldırıları senaryosu masada.
Bunun amacı doğrudan işgal değil; İran’ı geri adım atmaya zorlamak.
Eğer balistik füze programı konusunda geri adım gelmezse, kriz tırmanabilir.
Ancak unutulmaması gereken şey şu:
Ortadoğu’daki hiçbir savaş yalnızca iki ülke arasında kalmaz.
Her hamle zincirleme sonuç üretir.
Bu yüzden mesele “vuracak mı vurmayacak mı” kadar basit değil.
Son Söz
Ortadoğu’da gelişmeleri bahis sitesi mantığıyla okumak hata olur. “Bu gece mi, yarın mı?” sorusu analitik değildir.
Asıl mesele şu:
Bölge ülkeleri kendi aralarında yeni bir denge kurabilecek mi?
Yoksa büyük güçlerin hesaplaşmasının zemini mi olmaya devam edecek?
Türkiye için de asıl sınav burada.
Duygusal sloganlarla değil, stratejik gerçeklikle yüzleşmek zorundayız.
Ortadoğu’da ateş çemberi daralırken, aklımızı kaybetme lüksümüz yok.
